Van politisering naar menselijke kwaliteitszorg

     
     

" Het kwaad zegeviert vaak, doch overwint nimmer. " (J. Roux).

Het fenomeen 'mobbing' is vrij complex en raakt enkele specifieke toestanden.

Saneren van dit probleem betekent dat wij zicht hebben op zoveel mogelijk 'liaisons dangereuses' om doeltreffend aan gezondmaking te kunnen werken.

De wil en de mogelijkheden om met zoveel mogelijk mensen en verenigingen er flink tegen aan te gaan zullen nog moeten groeien. Actueel onrecht moet ophouden ! En in de toekomst moeten wij waakzaam blijven en preventief werken. Uitlokkende nevenfactoren moeten omgebogen worden tot een gezonde samenleving.

Elk van de volgende puntjes zou het onderwerp kunnen zijn voor verdere studie.

1. Aanvullende omschrijving.

In onze massamaatschappijen is er veel vrijheid, maar ook veel conformisme.

Mensen die uiterlijk, psychisch of sociaal (een beetje) afwijken lopen meer risico op moeilijkheden en uitsluiting. Dat een groep of systeem extreme disfunctionele vormen van non-conformisme afremt is begrijpelijk en aanvaardbaar.

In de vele getuigenissen van slachtoffers van mobbing gaat het niet over dergelijke situaties.

Soms betreft het goedbedoeld, creatief, gezond, constructief, kritisch gedrag dat tegengewerkt of voortdurend genegeerd wordt..

Dikwijls betreft het zelfs waardevol gedrag op zich dat afgestraft wordt. Dit maakt het voor de slachtoffers extra onbegrijpelijk en onrechtvaardig. Mensen die zich ten volle inzetten voor hun werk en mooie resultaten halen, worden toch soms gekelderd door anderen.

Jaloersheid, ervaren als een mogelijke bedreiging van de eigen positie, communicatiestoornissen, wraak, eigenbelang, onuitgesproken intriges,…kunnen drijfveren zijn bij de pesters.

2. Aanvullende verklaring.

Mensen verschillen wat betreft hun moreel gehalte. Mensen kunnen overwegend sociaal en goedaardig zijn, maar ook asociaal en kwaadaardig. Slachtoffers van mobbing hebben in dergelijke situaties allereerst recht op hulp, schadevergoeding en eerherstel. En pesters (en hun oversten) moeten voor hun verantwoordelijkheid geplaatst worden.

Doch terecht stelt men in sommige teksten en op studiedagen dat ook pesters op school en het werk geholpen moeten worden. Wij hebben allen meer of minder kwetsuren opgelopen en verwerkt in onze levensloop. Bij sommigen zijn frustraties blijven hangen, en die werken bewust of onbewust door. Het leven is onrechtvaardig in de verdeling van geluk en ongeluk. Veel mensen zijn gekwetst, en hierdoor soms moreel onverschillig geworden. Soms ontwikkelt zich dit tot psychopathisch gedrag, met een verwrongen geldings- en machtsdrang. Men schat dat er in België wel 100 000 mensen in dergelijke situatie verzeild geraakt zijn. Uit de aard van hun drang en het ontbreken van veel scrupules functioneren deze mensen dikwijls ook meer in leidinggevende functies dan wenselijk ! ! Het betreft veelal mensen met hogere studies. De accentuering op de intellectuele ontwikkeling in hun opleiding versterkt nog meer een onevenwicht ten nadele van inlevingsvermogen en menselijkheid. In combinatie met hun lage moraliteit ontstaan zo meerdere, soms zwaar verziekte toestanden.

Veel auteurs beschrijven de evolutie van de sociaal-culturele omgeving in de moderne tijden als in toenemende mate onpersoonlijk, materialistisch, vervreemdend en individualistisch.

En recente postmoderne tendensen brachten waarden- en normvervaging en relativering van de grote systemen. In deze context krijgen allerlei immorele neigingen meer kansen op ontkiemen, groeien en woekeren.

" Het kwaad verontschuldigen wil zeggen het vermenigvuldigen " (Le Bon).

3. Evolutionaire erfenis.

In de jaren zestig en zeventig hebben diverse ethologische studies gewezen op de verwantschappen tussen mensen en dieren. Daar is later de discipline uit gegroeid van de sociobiologie die stelt dat ons sociaal gedrag nog sterker beïnvloed is door ons dierlijke verleden dan door de sociale opvoeding. Bij zoogdieren (dus ook primaten waaronder homo sapiens) zijn er zowel neigingen tot genegenheid en samenwerking (bvb opvoeding van de jongen en de verdediging van de groep) als tot concurrentie (bvb gezinsterritorium en hiërarchie). Sociaal-maatschappelijk kan men het één of het ander meer of minder stimuleren. Algemeen ziet men in economie, sport, levensbeschouwing en politiek voortdurend het concurrentiemodel werkzaam en zelfs gepromoot. Dit heeft zeker een invloed op de aanwezigheid van het verschijnsel mobbing. Sommigen proberen daarbij ook hun eigen 'winstkansen' of status te verhogen door anderen schade toe te brengen.

4. Levensbeschouwelijke en politieke clanvorming.

Na eeuwenlange buitenlandse overheersing wordt onze maatschappij nu dikwijls beheerst door interne machtsgroepen. I .p.v. samenwerking om problemen op te lossen, is er meestal een communicatiestop en strijd om territorium en macht. Deze levensbeschouwelijke en politieke verzuiling is ook een belangrijke factor in het fenomeen mobbing. Mensen van andere strekkingen mogen (moeten) afgeremd en geboycot worden in hun werk en promotiekansen ! Zelfs mensen die zich neutraal en pluralistisch opstellen in openbare diensten zijn maar medewerkers van tweede rang tgo. de eigen kameraden.

De eigen clan mag je bevoordelen, zo zullen zij jou morgen misschien steunen en wordt de invloedssfeer van de groep groter. Deze vormen van mobbing zijn algemeen ingeburgerd in veel van onze instellingen : openbare, parastatale of kerkelijke diensten, en katholiek of officieel onderwijs. Het onderwijs, dé institutie bij uitstek waar o.m. aan gemeenschapsvorming en opvoeding gedaan wordt, gebeurt zelf organisatorisch en levensbeschouwelijk in een vorm van concurrentie en apartheid.

Misschien is de politisering van het openbare leven in België ook wel de belangrijkste factor waarom er tot nu zo weinig tegen mobbing opgetreden is, zowel in afzonderlijke dossiers als voor het totale probleem. Wij zitten met erg ongezonde toestanden.

De partijen die het beleid uitmaken aanvaarden zelf concurrentie als leidend principe en ook de er bijhorende mobbing ('voor het goede doel'). Mensen die niet tot de eigen kring behoren, worden natuurlijk niet verdedigd. Men is zelfs niet geneigd dossiers eerlijk te bekijken omdat in sommige de eigen medeplichtigheid en de mechanismen van de macht zouden blijken.

Dit toedekken van mobbing, ook uit gewone gemakzucht, is een groot onrecht !

Juridische procedures zijn dikwijls ook geen adequaat antwoord op (subtiele en ingewikkelde) mobbing. Voorlopig rest er vele mensen alleen de pijn en een grote morele onvrede.

Kunnen 'mensen van goede wil', verspreid over alle geledingen en eventjes gebundeld in de witte mars, het tij langzaam maar zeker doen keren?

5 . Wegen naar bevrijding ?

Het luisteren naar mensen vanuit Sasam, de internationale studies, het informeren via de media, de alertheid van iedereen en de wetgever kunnen helpen het kwalijke fenomeen van mobbing in te dijken.

Slachtoffers kunnen steun vinden bij een therapeut of in allerlei vormen van lichaamwerk. Grote bedrijven zouden een ombudsman moeten hebben.

Elk team op de werkvloer kan ook reeds bewaker zijn en een democratisch tegenwicht vormen voor mobbing en psychopaten. In het onderwijs mag nog meer aandacht komen voor de ontwikkeling van sociaal-emotionele vaardigheden en het voorkomen van pesten.

Actief lid zijn in sociaal waardevolle verenigingen buiten je werk is positief. Maar dit geeft je geen recht op privileges, een hidden curriculum, clanvorming, een dubbele bodem, een netwerk. Dergelijke zaken ondermijnen de goede werking van onze instellingen.

Nu reeds zijn er veel nobele mensen die lid zijn van nobele verenigingen en die wensen daar geen voordeel uit te halen op de werkvloer. Helaas zijn er ook andere leden die niet zo fair en moreel hoogstaand zijn.

Het is goed voor individu én dienst dat iedereen haar/zijn plaats vindt waarvoor zij/hij capaciteiten heeft, en dat bij meerdere kandidaten de meest geschikte voorrang krijgt. Vriendjespolitiek past niet in moderne en menselijke kwaliteitszorg.

Reeds 40 jaar spreekt men over depolitisering. Als men echt aan kwaliteitszorg wilt doen zal men er sneller en duidelijker werk moeten van maken.

Nu zijn er twee tegenstrijdige krachten aanwezig : nieuwe politisering en de oude vraag naar ontzuiling en functionele samenwerking. Indien men openbare diensten blijft politiseren, moet men dit openbaar doen, en bekend maken welke diensten door welke partijen en in welke mate gekleurd zijn. Mensen aanvallen hoeft niet, hen binnen de democratische krijtlijnen houden soms wel. Diverse belangenverenigingen mogen openbaar actief zijn, maar moeten de rechten van anderen respecteren en zelfs ondersteunen.

Elke levensbeschouwelijke en politieke groep vandaag bestaat zelf uit uiteenlopende, vaak tegenstrijdige tendensen. Welke basis biedt dit nog om a priori de eigen clan te bevoordelen en steeds het eigen gelijk te verdedigen?

Deze versnippering en vervlakking maken dan ook dat er een nieuwe cultuur moet komen, waar terug iedereen bij betrokken wordt in communicatie en verbondenheid.

Er leven bij veel mensen en sociale bewegingen interessante ideeën die het samenleven aangenamer en de samenleving beter kunnen maken.

Laat ons zinvol verder sleutelen aan de gemeenschappelijke wereld.

" Wordt het leven geminacht, dan geldt dat ook voor de liefde ;
wordt de liefde geminacht, dan geldt dat ook voor de rechtvaardigheid"

(Chinees gezegde om over na te denken).